Nar ihracatı yapan Türkiye firmalarını birbirinden ayıran şey ürünün kendisi değil, hasat sonrası disiplindir. Nar dalından koptuğunda olgunlaşmaya devam etmez; kalite ne hasat gününde ne ise sevkiyatta odur. Bu rehber nar alan ithalatçılar için çeşit, sezon, depolama, ayıklama, ambalaj ve belge başlıklarını sıraya koyar.
Hicaznar ve diğer çeşitler
Hicaznar, Antalya’daki Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından tescillenmiş çeşittir ve Türkiye’nin ihracatta öne çıkan narıdır. Meyve iri, kabuk rengi kırmızı, tane rengi koyu kırmızıdır. Tadı mayhoştur: şeker ve asit dengesi hem sofralık tüketime hem suyunun sıkılmasına uygundur. Kabuk dayanımı uzun yol sevkiyatına ve soğukta muhafazaya elverişlidir; hicaznar ihracatının hacmi büyük ölçüde bu iki özelliğe dayanır.
Wonderful yoğun kırmızı rengi ve tatlılığıyla bilinir; sofralık tüketimde de meyve suyu üretiminde de tercih edilir.
Katırbaşı küçük ve yuvarlak yapısıyla ayrılır, ağırlıklı olarak taze tüketilir.
Silifke Aşısı ekşi–mayhoş tarafta duran, yöreye özgü bir çeşittir.
Fellahyemez ülkemizde yetiştirilen diğer kayıtlı çeşitler arasındadır.
Alıcı tarafında ayrım genellikle üç ölçüte iner: tane rengi koyuluğu, asitlik seviyesi ve kabuk dayanımı. Sofralık talep koyu taneyi ve dengeli asidi arar; işleme sanayisi renk ve verim üzerinde durur.
Hasat sezonu takvimi
Türkiye’de nar hasadı erkenci çeşitlerle ağustos sonunda başlar. İhracatın ana çeşidi Hicaznar ekim – aralık ortası arasında, aynı bahçede 2–3 el olarak toplanır; soğuk depodan sevkiyat mart sonuna kadar sürer. Sezonun akışı şöyledir:
- Ağustos sonu–eylül: erkenci çeşitler. Meyve iriliği sezonun geri kalanına göre daha küçüktür, renk açıktır.
- Ekim: Hicaznar ana hasadı bu ayda başlar. Kalibre ve renk birlikte oturur, ihracatın omurgası burada kurulur.
- Kasım – aralık ortası: son eller. Meyve en iri kalibrelere ulaşır; bu partiler ağırlıklı olarak depolamaya ve kış sevkiyatına ayrılır.
- Ocak–mart: sevkiyat soğuk depodan sürer.
Meyve daldan koptuktan sonra irileşmediği için kalibre planı hasat gününde belirlenir. Alıcı iri kalibre istiyorsa hasadın geç ellerine yazılır.
Depolama: sıcaklık, nem ve raf ömrü
Narın doğru muhafaza sıcaklığı 5–7 °C, bağıl nem %90–95‘tir. Bu koşullarda meyve 2–3 ay güvenle tutulur. Kontrollü atmosferde (%5 O₂ + %15 CO₂, 7 °C) süre 5 aya kadar uzatılabilir.
Nem kritiktir. %90’ın altında kabuk su kaybeder, buruşur ve meyve raf değerini yitirir. Bu yüzden kasalarda polietilen astar kullanılır.
Sıcaklık aşağı çekilirse üşüme zararı başlar. Nar, donma noktası ile 5 °C arasında bir aydan uzun, 5 °C’de iki aydan uzun tutulduğunda zarar görür. Belirtiler kabukta küçük çukurlar ve esmerleşme, tanelerde renk solması, taneleri ayıran beyaz zarlarda kararmadır. Bu bozulmalar depodan çıkınca değil, alıcının rafında ortaya çıkar.
Kabuk çatlaması ve güneş yanığı
İki kusur ihracat partisinden ayıklanır:
Kabuk çatlaması, meyve içindeki basınç kabuk esnekliğini aştığında oluşur; sulama düzensizliği ve hasat gecikmesi en sık nedenlerdir. Çatlak, mikroorganizma için doğrudan giriş kapısıdır. Çatlak meyve ihracata girmez.
Güneş yanığı, meyvenin güneye bakan yüzünde açık renkli, sertleşmiş bir leke bırakır. Tanesi sağlam olsa bile görsel kusur sayılır ve sofralık partiden çıkarılır.
Ayıklama iki aşamada yapılır: bahçede kaba ayıklama, hatta ise ışıklı bantta tekli kontrol.
Ambalaj: kasa ölçüleri, tekli file, kalibre sınıfları
Standart karton kutu 30 × 40 × 12,5 cm‘dir. Palet 80 × 120 cm euro palettir ve 30 × 40 cm taban her katmanda 8 kasa olacak şekilde palet yüzeyine tam oturur. İkinci seçenek 30 × 50 × 22 cm plastik kasadır.
Nar tek tek köpük fileye alınır. File hem taşımada meyveler arasındaki teması keser hem kabuktaki sürtünme izlerini engeller. Kasa içi tek katman ya da iki katman olarak hazırlanır; iki katmanda araya karton ayırıcı konur.
Kalibre, meyve ağırlığına göre sınıflandırılır ve kasadaki adet üzerinden ifade edilir. Alıcı hangi adedi istiyorsa hat ona göre ayarlanır; aynı kasadaki meyvelerin ağırlık farkı dar tutulur.
Hedef pazarlar ve talep farkları
Rusya ve Bağımsız Devletler Topluluğu pazarı iri kalibreyi ve koyu tane rengini önceler; hacim ağırlıklı çalışır.
Almanya ve Batı Avrupa perakendesi kalibre birliğini, ambalaj düzenini ve belge dosyasının eksiksizliğini öne alır. Kalıntı limitleri burada en sıkı uygulanan başlıktır.
Körfez ülkeleri görünüşe ve kabuk parlaklığına duyarlıdır; hediyelik ve tekli sunum ambalajı talebi diğer pazarlara göre yüksektir.
Aynı bahçenin ürünü bu üç pazara farklı sınıflandırmayla gider. Program yapılırken hangi pazarın hangi kalibreyi alacağı hasat öncesinde belirlenir.
Belgeler ve izlenebilirlik
Üretimde GLOBALG.A.P. IFA ve sosyal uygunluk için GRASP uygulanır. Paketleme tarafında ISO 22000, ISO 9001 ve müşteri şikâyeti yönetimi için ISO 10002 yürürlüktedir.
Her parti pestisit kalıntısı yönünden analiz edilir ve hedef pazarın limit listesiyle karşılaştırılır. Sınır geçişinde Bitki Sağlık Sertifikası düzenlenir; menşe belgesi, fatura ve çeki listesi dosyayı tamamlar.
İzlenebilirlik parti numarasıyla kurulur. Kasa etiketi hasat parselini, hasat tarihini ve paketleme tarihini gösterir; şikâyet halinde parti geriye doğru bahçeye kadar izlenir.
Nar ihracatında süreç: hasattan yüklemeye
Türkiye’den nar ihracatı altı adımda yürür: hasat, soğutma, tasnif, paketleme, soğuk muhafaza ve soğuk zincirle sevkiyat. Bir nar ihracatçısı olarak Hatipoğlu Tarım bu adımların tamamını kendi tesislerinde, tek elden yürütür. İhracatlık ürün ayrılırken alıcının pazarı, satış kanalı ve transit süresi birlikte değerlendirilir; Avrupa’ya nar ihracatında her parti ayrıca kalıntı analizinden geçer.
Nar ihracatında fiyat teklifi için gereken bilgiler şunlardır: çeşit, kalibre, ambalaj, haftalık miktar, teslim haftası ve varış ülkesi. Bu bilgilerle yükleme planı ve fiyat teklifi hazırlanır.
Hatipoğlu Tarım 2002’den bu yana Antalya merkezli olarak yaş sebze ve meyve ihracatı yapıyor. FİNİKE markasıyla 128 ürün çeşidini 42 ülkeye gönderiyor; Serik, Kepez, Mavikent, Yenişehir ve Alaşehir’deki 5 tesiste hasat, tasnif, soğuk muhafaza ve sevkiyat tek elden yürütülüyor.
Nar programınız için çeşit, kalibre ve teslim ayını iletin, sezon takvimini ve fiyatı çıkaralım.
