Domates ihracatında Antalya firmalarını öne çıkaran şey iklim değil, örtü altı üretimin sağladığı sürekliliktir. Alıcı bir kez program yaptıktan sonra o programın kasım ayında da mart ayında da aynı kalibrede ve aynı kalitede karşılanmasını bekler. Bu rehber, domates alımı yapan ithalatçılar ve zincir market tedarikçileri için çeşit, olgunluk, ambalaj, sıcaklık ve sipariş başlıklarını sıraya koyar.
Çeşitler: hangi pazar hangisini ister
Salkım domates, dalında beş ila altı meyveyle hasat edilir. Sap yeşil kaldığı sürece raftaki tazelik algısı yüksektir; bu yüzden Avrupa perakendesinde ağırlığı fazladır. Salkım domates ihracatında en kritik ölçüt meyve iriliğinin salkım boyunca dengeli olmasıdır.
Çeri domates 15–25 g aralığında, tekli ve salkımlı olarak hazırlanır. 250 g ve 500 g’lık şeffaf kaplarda perakende rafına doğrudan çıkar. Çeri domates tedarikinde kabuk sertliği ve şeker oranı belirleyicidir.
Beef domates iri, etli ve az çekirdeklidir. Dilimlendiğinde dağılmadığı için toplu yemek ve sandviç üretiminde tercih edilir.
Pembe domates ince kabuklu ve yoğun aromalıdır. Kabuk inceliği taşımada risk yarattığı için kısa mesafeli sevkiyata ve titiz ambalaja uygundur.
Oturak domates yuvarlak, sert ve standart kalibrelidir. Toptancı hallerinde ve açık pazarlarda en çok dönen tiptir.
Örtü altı üretim neden yıl boyu tedarik demek
Antalya’da sera üretimi, açık alan üretiminin durduğu aylarda devreye girer. Serik ve Kumluca hatlarındaki üretim planlaması, hasadın belirli haftalarda yığılmasını değil, sezon boyunca eşit dağılmasını hedefler. Sera domates yıl boyu programının pratik anlamı şudur: alıcı haftalık sabit tırla çalışır, fiyat dalgalanmasına ve tedarik boşluğuna karşı korunur.
Bir başka avantaj kontroldür. Sera koşullarında sıcaklık, sulama ve besleme ölçülür; bu da kalibre dağılımını ve kalıntı yönetimini öngörülebilir kılar.
Hasat olgunluk derecesi ve sevkiyat mesafesi
Domates hasat sonrası olgunlaşmaya devam eder. Bu yüzden olgunluk derecesi mesafeye göre seçilir:
- Yeşil olum (mature green): en uzun yol için. Meyve tam iriliğe ulaşmış, renk dönüşü başlamamıştır.
- Dönme–pembe (turning): orta mesafeli karayolu sevkiyatı için.
- Kırmızı olum: kısa mesafe ve hızlı raf devri için.
Yanlış seçilen olgunluk derecesi düzeltilemez. Yeşil hasat edilmiş bir parti kısa yolda sönük kalır, kırmızı hasat edilmiş bir parti uzun yolda yumuşar.
Ambalaj: kasa ölçüsü, ağırlık ve palet düzeni
Standart kasa ölçüsü 30 × 40 × 14 cm‘dir. Bu kasa yaş sebze ve meyvede yaygın olarak 5–6 kg net ağırlık için kullanılır; net ağırlık alıcının raf düzenine göre belirlenir.
Palet 80 × 120 cm euro palettir. 30 × 40 cm taban ölçüsü palet yüzeyine tam oturur: her katmanda 8 kasa yer alır, boşluk kalmaz. Katman sayısı tırın iç yüksekliğine ve ürünün ezilme sınırına göre belirlenir; 10 katman 140 cm kasa yüksekliği demektir.
Çeri domates ve salkım domates için karton kasa, oturak ve beef için plastik kasa kullanımı yaygındır. Salkım domateste kasa içi tek katman kuraldır.
Sevkiyat sıcaklığı ve raf ömrü
Domates üşümeye hassas bir üründür. 0–2 °C aralığında taşınmaz; bu sıcaklık üşüme zararı yapar ve meyve bir daha düzgün kızarmaz.
Doğru aralık olgunluk derecesine göre değişir:
- Yeşil olum: 12–15 °C
- Dönme–pembe: 10–12 °C
- Kırmızı olum: 8–10 °C
Bağıl nem %90 civarında tutulur. 10 °C’nin altında uzun süreli tutulan partilerde yüzeyde çukurlaşma, benekli renklenme, erken yumuşama ve çürüme artışı görülür. 27 °C üzeri ise kırmızı rengin şiddetini düşürür.
Raf ömrü yeşil ve dönme olumda 1–2 hafta, kırmızı olumda yaklaşık 1 haftadır. Domates etilen üretir; etilene duyarlı ürünlerle aynı soğuk odada tutulmaz.
Belgeler: GLOBALG.A.P., kalıntı analizi, bitki sağlık sertifikası
Üretim tarafında GLOBALG.A.P. IFA ve sosyal uygunluk için GRASP esastır. Paketleme tesisinde ISO 22000 gıda güvenliği yönetimi, ISO 9001 kalite yönetimi, müşteri şikâyeti süreçlerinde ISO 10002 uygulanır.
Her parti için pestisit kalıntı analizi yapılır ve hedef pazarın limit listesine göre değerlendirilir. Sınır geçişinde Bitki Sağlık Sertifikası düzenlenir. Menşe belgesi, fatura ve çeki listesi sevk evrakını tamamlar.
İzlenebilirlik parti numarası üzerinden kurulur: kasadaki etiket, hasat edilen parseli ve paketleme tarihini gösterir.
Sipariş süreci: numune, fiyatlama, minimum yükleme
1. Talep formu: çeşit, kalibre, ambalaj tipi, net ağırlık, haftalık miktar ve teslim şekli belirtilir. 2. Numune ve fotoğraf: ilk yüklemeden önce ürün görseli ve gerekirse numune gönderilir. 3. Fiyatlama: FOB, CFR ya da DAP olarak verilir; fiyat haftalık geçerlidir. 4. Program: haftalık sabit yükleme takvimi kurulur. 5. Minimum yükleme: sevkiyat tır bazında planlanır. 13,60 m standart frigorifik tır 33 euro palet alır. 6. Yükleme kontrolü: ön soğutma sonrası ürün sıcaklığı ölçülür ve kayda geçer.
Domates ihracatında süreç: hasattan yüklemeye
Türkiye’den domates ihracatı altı adımda yürür: hasat, soğutma, tasnif, paketleme, soğuk muhafaza ve soğuk zincirle sevkiyat. Bir domates ihracatçısı olarak Hatipoğlu Tarım bu adımların tamamını kendi tesislerinde, tek elden yürütür. İhracatlık ürün ayrılırken alıcının pazarı, satış kanalı ve transit süresi birlikte değerlendirilir; Avrupa’ya domates ihracatında her parti ayrıca kalıntı analizinden geçer.
Domates ihracatında fiyat teklifi için gereken bilgiler şunlardır: çeşit, kalibre, ambalaj, haftalık miktar, teslim haftası ve varış ülkesi. Bu bilgilerle yükleme planı ve fiyat teklifi hazırlanır.
Hatipoğlu Tarım 2002’den bu yana Antalya’da yaş sebze ve meyve ihracatı yapıyor. FİNİKE markasıyla 128 ürün çeşidini 42 ülkeye gönderiyor; Serik, Kepez, Mavikent, Yenişehir ve Alaşehir’deki 5 tesisinde hasat, tasnif ve soğuk zincir tek elden yürütülüyor.
Domates programınız için çeşit, kalibre ve haftalık miktarı iletin, fiyat ve yükleme takvimini çıkaralım.
